Δημοσιεύθηκε ο νέος νόμος για την προστασία από τις στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPPs)
Με το νόμο 5326/2026 (ΦΕΚ 125/τ. Α/04.08.2026) η Ελλάδα ενσωματώνει στην εθνική έννομη τάξη την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 για την προστασία των προσώπων που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο από προδήλως αβάσιμες ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες
Με ιδιαίτερη ικανοποίηση, οι υπογράφουσες περιβαλλοντικές οργανώσεις χαιρετίζουμε την ψήφιση του νέου νομοθετικού πλαισίου για την προστασία από τις στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού (SLAPPs). Με τον νέο νόμο, θεσπίζεται ένα ουσιαστικό πλαίσιο προστασίας για πολίτες, συλλογικότητες, δημοσιογράφους και οργανώσεις που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο και υπερασπίζονται ζητήματα δημόσιου συμφέροντος, όπως για παράδειγμα την προστασία του περιβάλλοντος.
Ο νέος νόμος ενσωματώνει στην εθνική έννομη τάξη την Οδηγία 2024/1069, της οποίας αντικείμενο είναι η προστασία των πολιτών απέναντι σε προδήλως αβάσιμες αγωγές ή καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες σε αστικές υποθέσεις, ακριβώς και μόνο για τον λόγο ότι οι πολίτες ασκούν τα δημοκρατικά τους δικαιώματα και παρεμβαίνουν στα κοινά. Κατά τα τελευταία χρόνια στην χώρα μας, δεν είναι λίγες οι φορές κατά τις οποίες πολίτες που άρθρωσαν κριτικό λόγο και ανάστημα απέναντι σε καταστροφικές για το περιβάλλον ενέργειες, βρέθηκαν αντιμέτωποι με πολυδάπανες και χρονοβόρες δικαστικές διαδικασίες με αβάσιμα ή και παράλογα αιτήματα, με σαφές τιμωρητικό πρόσημο, βασισμένες αποκλειστικά στην ανισορροπία δυνάμεων των διάδικων μερών.
Μια σημαντική πρωτοβουλία του έλληνα νομοθέτη είναι ότι δεν περιορίζει την παρεχόμενη από το νόμο προστασία σε διασυνοριακές υποθέσεις, κατά τις απαιτήσεις της Οδηγίας, αλλά προχωρά ένα βήμα παραπέρα και επεκτείνει τις εγγυήσεις της Οδηγίας και σε αμιγώς εθνικές υποθέσεις, τέτοιες δηλαδή όπου τα διάδικα μέρη εδρεύουν στο εσωτερικό της χώρας και η υπόθεση φέρει εθνικά χαρακτηριστικά. Μάλιστα, το πεδίο εφαρμογής του νέου νόμου δεν αφορά μόνο τις νέες υποθέσεις, όσες δηλαδή θα προκύψουν μετά την ψήφισή του, αλλά και εκκρεμείς υποθέσεις, υπό ορισμένες προϋποθέσεις.
Εξίσου σημαντική είναι και η ρητή αναγνώριση του περιβάλλοντος και του κλίματος ως ζητημάτων “δημόσιου συμφέροντος”. Η κατοχύρωση αυτή δικαιώνει τον πολυετή αγώνα ατόμων, ομάδων πολιτών, περιβαλλοντικών οργανώσεων και επιστημονικών ενώσεων, που με τον δημόσιο λόγο και την παρουσία τους πίεσαν προς κάθε κατεύθυνση ώστε να καταστεί σαφές ότι τα θέματα προστασίας του περιβάλλοντος δεν είναι θέματα ούτε μερικά, ούτε ειδικά, ούτε δευτερεύοντα, αλλά αποτελούν θέματα καθολικής επιρροής και πρωταρχικής σημασίας, που οφείλουν να απασχολούν κάθε πολίτη, και φυσικά και το κεντρικό πολιτικό σύστημα.
Η θέσπιση του πλαισίου προστασίας απέναντι στις αγωγές τύπου SLAPPs, αποτελεί ένα αποφασιστικό βήμα προς την υπεράσπιση του κράτους δικαίου, την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, κατοχυρωμένων από το Σύνταγμα και διεθνή κείμενα, και την θωράκιση του δικαίου του περιβάλλοντος. Η ουσιαστική εφαρμογή της νομοθεσίας με γνώμονα το προστατευτικό πνεύμα της οδηγίας θα αποτελέσει το πιο κρίσιμο κομμάτι, για την προστασία του ακτιβισμού, της κοινωνίας των πολιτών, της ανεξάρτητης δημοσιογραφίας. Σε μια κοινωνική πραγματικότητα συνεχούς συρρίκνωσης του δημόσιου χώρου, νομοθεσίες που προστατεύουν τους πολίτες και τις οργανώσεις από την αυθαιρεσία και την απληστία αποτελούν ένα καίριο δημοκρατικό αίτημα. Μέσω της παρεχόμενης προστασίας, οι πολίτες θα δύνανται να ασκούν πιο αποτελεσματικά τα διαδικαστικά περιβαλλοντικά τους δικαιώματα, με απώτερο στόχο την διαφάνεια και τον έλεγχο της νομιμότητας της δράσης των δημόσιων αρχών και των ιδιωτικών συμφερόντων, καθώς και την ενίσχυση της συμμετοχικής περιβαλλοντικής δημοκρατίας. Οι υπογράφουσες οργανώσεις αναμένουμε την ορθή εφαρμογή της νέας νομοθεσίας και την δέσμευση των ιθυνόντων για αφοσιωμένη προστασία της δημοκρατίας και της δικαιοσύνης.
Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις (αλφαβητικά):
- Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία
- Εταιρία Προστασίας Πρεσπών
- MEDASSET – Μεσογειακός Σύνδεσμος για τη Σωτηρία των Θαλάσσιων Χελωνών
- Greenpeace Ελλάς